TMS ve Lojistik Terimleri Sözlüğü
Son güncelleme:
Kısaca
Bu sözlük, TMS programı ve AI-native TMS konularında karşınıza çıkan temel taşıma yönetimi, lojistik ve yapay zekâ terimlerini kısa ve net tanımlarla açıklar.
Yazılım ve yapay zekâ terimleri
- TMS (Transportation Management System)
- Taşıma yönetim sistemi. Taşımanın planlanması, yürütülmesi, izlenmesi ve maliyetlendirilmesi için kullanılan yazılım.
- AI-native TMS
- Yapay zekânın sonradan eklenmediği, mimarinin baştan yapay zekâ etrafında tasarlandığı TMS.
- AI-enabled TMS
- Mevcut bir TMS'e sonradan yapay zekâ özellikleri eklenmiş hâli; yapay zekâ destekli TMS.
- Copilot
- Kullanıcının doğal dille soru sorup iş verebildiği, yazılımın içine gömülü yapay zekâ asistanı.
- Yapay zekâ ajanı (AI agent)
- Bir hedefe ulaşmak için birden fazla adımı kendi başına planlayıp yürüten yapay zekâ yazılımı.
- LLM (Büyük dil modeli)
- Metni anlayan ve üreten yapay zekâ modeli; e-posta ve belge okuma gibi işlerin temelini oluşturur.
- Kontrol kulesi (Control tower)
- Tüm sevkiyatların, risklerin ve istisnaların tek ekrandan izlendiği merkezî görünüm.
- SaaS
- Yazılımın internet üzerinden abonelikle kullanıldığı model; bulut tabanlı yazılım.
- API
- İki yazılımın birbiriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüz.
- EDI
- Şirketler arasında sipariş, fatura gibi belgelerin standart formatta elektronik değişimi.
- WMS
- Depo yönetim sistemi. Malın depo içindeki kabul, stok ve sevk süreçlerini yönetir.
- ERP
- Kurumsal kaynak planlama. Finans, satın alma, stok gibi şirket süreçlerini yöneten ana sistem.
Taşımacılık terimleri
- Freight forwarder
- Yük sahibi adına taşımayı organize eden taşıma işleri organizatörü.
- Navlun
- Taşıma hizmeti karşılığında ödenen ücret.
- FTL / LTL
- Karayolunda komple araç yükü (Full Truck Load) ve parsiyel yük (Less than Truck Load).
- FCL / LCL
- Denizyolunda tam konteyner yükü (Full Container Load) ve parsiyel konteyner yükü (Less than Container Load).
- Konşimento (B/L)
- Denizyolu taşımasında yükün teslim alındığını gösteren kıymetli evrak. MBL armatörün, HBL forwarder'ın düzenlediği konşimentodur.
- AWB
- Havayolu taşıma senedi (Air Waybill). MAWB havayolunun, HAWB forwarder'ın düzenlediği belgedir. Elektronik sürümünün standardını IATA belirler; bir TMS'teki karşılığı için havayolu taşımacılığı örneğine bakılabilir.
- CMR
- Uluslararası karayolu taşımalarında kullanılan taşıma senedi.
- Incoterms
- Alıcı ile satıcı arasında maliyet ve risk paylaşımını belirleyen uluslararası teslim şekilleri (EXW, FOB, CIF, DAP vb.). Kuralları Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) yayınlar.
- İntermodal taşıma
- Yükün aynı taşıma kabı içinde birden fazla taşıma moduyla taşınması. Yazılım tarafındaki bir örnek: intermodal taşımacılık için TMS.
- ETA / ETD
- Tahminî varış zamanı (Estimated Time of Arrival) ve tahminî kalkış zamanı (Estimated Time of Departure).
- POD
- Teslim belgesi (Proof of Delivery). Yükün alıcıya teslim edildiğini gösterir.
- Demuraj / Detention
- Konteynerin serbest süreyi aşarak limanda (demuraj) veya liman dışında (detention) tutulması nedeniyle ödenen ücret.
- 3PL / 4PL
- Üçüncü parti lojistik hizmet sağlayıcı ve tüm tedarik zincirini müşteri adına yöneten dördüncü parti lojistik sağlayıcı.